Esperanto, langue commune équitable pour l'Europe
Téléchargement direct du dictionnaire français-espéranto pour smartphone Android. Page d'information sur le dictionnaire français-espéranto pour smartphone Android
Multidic 2016 : Dictionnaire français-espéranto de 51000 entrées ci-dessous.
Traduko de la esperanta vorto (ekz.: jxauxdo):
Traduction du mot français:

Kiu estis la unua direktoro de UEA? 
     
Esperanta vorto por: vorteto 'la', gazeta teksto 
En la kategorio 'objektoj'
Kio estas tio?

Via respondo (ekz. jxauxdo):

La sangodono, le don du sang

Ceci est la traduction en esp├ęranto d'un texte paru en fran├žais dans la revue "Rennes transfusion" N┬░ 67, 2e trimestre 2000, bulletin d'information ├ędit├ę par l'├ętablissement fran├žais du sang - Bretagne, si├Ęge r├ęgional : BP 91614 - 35016 Rennes Cedex. Traduction de Christian Bertin.

63 procentoj el la Francoj opinias ke "Doni sian sangon estas natura gesto, simplega, sed tre utila", kaj vi ?

En 1998, oni kalkulis 1,5 milionojn da sangodonintoj en Francio (60 milionoj da enlo─Łantoj). 31 % estis inter 18-jaraj kaj 29-jaraj, 49% inter 30-jaraj kaj 49-jaraj kaj 21% inter 50-jaraj kaj 66-jaraj.

Necesas demandi sin, kial multaj personoj opinias utilaj la sangodonojn sed tamen ne donas sangon.

Opinioj pri sangodono : vera a┼ş falsa ?

1.    "Doni sian sangon dikigas"

FALSA : la korpa pezo dependas de genetikaj faktoroj kaj varias la┼ş la nutraj konsumoj kaj la┼ş la vivmaniero (sideco, manko de korpaj ekzercoj).

2.    "Doni sian sangon estigas alkutimi─Łon"

FALSA : la preno de sangopo┼Ło estas kompensita de la korpo en tempo, kiu dependas de la sangelemento : proksimume 10 ─Łis 20 tagoj por la ru─Łaj globuloj (hematioj), 1 ─Łis 2 tagoj por la trombocitoj, kelkaj horoj por la plasma volumeno. La medolo ne produktas pli da sangaj ─ëeloj ol necesas por la korpo.

3.    "Doni sian sangon lacigas"

FALSA : dono de kompleta sango kondukas al provizora perdo de ru─Łaj globuloj sen konsekvenco por sana persono. Tamen, la kuracisto de la sangodona servo kontrolas la foreston de anemio, se necesas per sangelpreneto per fingropinta piko, kiu ebligas rapidan taksadon de la hemoglobina procento.

La dono de plasmo kaj la dono de trombocitoj kompensi─Łas en kelkaj horoj.

La regularo, tre protekta al la donantoj, postulas ok semajnojn inter du ─ëeldonoj (kompleta sango a┼ş trombocitoj) kaj du semajnojn inter plasmodono kaj ─ëiu alia donformo.

4.    "Minimuma pezo necesas por doni sian sangon"

VERA : la regularo precizigas ke la elpreno de kompleta sango ne devas superi 8 ml/kg de la korpa pezo.

Aliflanke, la volumeno de antikoagulanto en la sangopo┼Ło respondas al volumeno de sango inter 400 kaj 500 ml, sangovolumeno necesa por provizi sufi─ëan kvanton da hemoglobino por efike trakti unu malsanulon. La kombino de tiuj postuloj trudas minimuman pezon de 50 kg por doni sian sangon, en la intereso de la donanto kaj de la ricevanto.

5.    "Estas necese fasti anta┼ş ol doni sian sangon"

FALSA : estas e─ë malkonsilinde fasti anta┼ş sangodono. Estas rekomendinde eviti tro pezan man─Łon, por pli bona tolereco de la elpreno, kaj pli bona kvalito de la plasmo.

6.    "La bezonoj de sangodonoj malkreskas ─ëar oni uzas sango-anstata┼şa─Áojn"

FALSA : ekzistas anstata┼şa─Áoj nek por la ru─Łaj globuloj, nek por la trombocitoj. Nur la plasmo povas parte esti anstata┼şigita per sintezaj likva─Áoj por pluteni la cirkulantan volumenon. Tiuj likva─Áoj kvalifikataj "plenigaj" posedas la proprecojn nek de koagulado nek de kontra┼şinfekta defendo apartenantajn al la plasmo.

Iuj proteinoj de la plasmo estas preparataj per genetika genio, kiel la faktoro VIII, por la hemofilia traktado.

Sed ekzistas neniu alternativo al la sangaj produktoj venantaj el donoj (ru─Łaj globuloj, trombocitoj, kongelita fre┼Ła plasmo).

7.    "Eblas doni sian sangon plurfoje ─ëiujare"

VERA : tamen, la regularo postulas tempoda┼şron inter donoj. Aliflanke, la nombro da jaraj donacoj el ─ëiu persono estas limigita tiel :

o        5 donoj da kompleta sango ─ëiujare el viroj,

o        3 donoj da kompleta sango ─ëiujare el virinoj kaj el ─ëiu persono pli ol sesdekjara,

o        5 donoj da trombocitoj ─ëiujare el viroj kaj el virinoj,

o        20 donoj da plasmo ─ëiujare el viroj kaj el virinoj

8.    "─łiutage, en Francio, 8000 sangodonoj estas necesaj por flegi la malsanulojn kaj la vunditojn"

VERA : la ─ëefaj uzoj estas la kirurgiaj operacioj, la sangomalsanoj, la kanceroj traktataj per kemioterapio, la akcidentoj, la organgreftoj, la medolgreftoj,...

9.    "En Francio, en 1998, oni kalkulis 4,4 donojn por 100 enlo─Łantoj"

VERA : tamen, 63 % de la Francoj opinias, ke la sangodono estas simpla kaj utila gesto.

10.                     "La donanto de la grupo O estas nomata universala donanto"

VERA : sed atentu, tiu nocio necesigas klarigon. Estas ─ëiam prefereble obei la sangogrupon, e─ë se la ru─Łaj globuloj de la grupo O povas esti donata al pacientoj kies grupo estas A, B a┼ş AB.

Fakte, aliaj antigenoj de la sangogrupo, en la sistemoj de resuso kaj de Kell, estas konsiderataj por respekti la kompatibilecon inter la donanto kaj la ricevanto.

Fine, rilate al la plasmo, la kompatibilecaj reguloj estas inversigitaj, kaj la universala donanto de plasmo estas la donanto de la grupo AB.

11.                     "La kunparolado anta┼ş la dono okazas kun kuracisto"

VERA : ─ëiu pa┼Ło de la transfuza ─ëeno kontribuas al la sekureco de la malsanuloj. La kunparolado kontrolas la tolerecon de la elpreno kaj la foresto de risko, precipe de infekta naturo por la malsanulo. La biologiaj ekzamenoj ne sufi─ëas por certigi tiun sekurecon.

Tial la kunagado de la donanto kun la helpo de la kuracisto, dum tiu ekzameno da┼şre estas ─ëefa elemento de la transfuza sekureco.

12.                     "Ekzistas infekti─Ła risko, kiam oni donas sian sangon"

FALSA : la ilaro uzata, por ─ëiuj dontipoj, estas sterila kaj nereuzebla. nut la ricevantoj riskas infekti─Łon se la sango enhavas infektan aganton nedetekteblan per la biologiaj ekzamenoj.

13.                     "La sango de ─ëiu dono estas analizata"

VERA : la analizoj temas pri la identigo de la sangogrupoj, de la hematokrito a┼ş de la hemoglobino, la dozita─Áo de la Alat, la testoj por detekti la sifilison, la hepatiton B, la aideson, la hepatiton C kaj la maloftan viruson nomatan HTLV. Post iuj voja─Łoj, la elser─ëado de la paludismo estas postulata de la kuracisto. Tamen la analizoj ne mezuras la kolesterolan kvanton, la glukozemian kvanton kaj ─ëion, kio ne rekte agas super la transfuza sekureco.

14.                     "La donantoj estas informitaj kaze de malkovro de biologia anomalio"

VERA : se virusa infekti─Ło estas detektita, la donanto estas alvokita por kuracista konsultado.

En la aliaj kazoj, la donanto estas informita per letero. La plimulto de la leteroj rilatas al benignaj anomalioj, kiuj ne influas la sanecon de la donanto, sed kiuj ne permesas, pro singardo, la uzon de la sango por malsanulo.

15.                     "La elser─ëaj testoj ebligas nun detekti ─ëiujn infekti─Łojn"

FALSA : testo ser─ëas iun infekti─Łon kaj nur tiun. La principo de la nunaj testoj estas la detekto de la apartaj antiksenoj produktitaj de la korpo kontra┼ş infekta aganto; ilia detekto, kiam ─Łi estas konfirmita, nerekte signalas la ─ëeeston de infekta aganto en la korpo.

En la unuaj semajnoj de la infekti─Ło, la korpo ankora┼ş ne produktis antiksenojn. La elser─ëa testo tiam estas negativa, kvankam la infekta aganto jam enestas. Tiu periodo estas la "serologika fenestro".

Dum la anta┼şdona kunparolado, la kuracisto taksas la riskon, por la donvolontulo sin trovi en tiu periodo.

La kunparolado ser─ëas anka┼ş la riskojn de kontakti─Ło al iuj malsanoj (kiel la malsano de Creutzfeldt-Jakob a┼ş la bakteriaj infekti─Łoj) por kiuj ankora┼ş ne ekzistas elser─ëaj testoj aplikeblaj al la sango.

 
 

Informoj legindaj anta┼ş ol doni sian sangon por malsanulo.

La kunparolado kun la kuracisto de la sangodona servo havas du celojn :

┬Ě         esti certa pri la tolereco de la donanto por elpreno de 450 ml da sango,

┬Ě         esti certa kun la donanto ke la donita sango povas utili al la preparode sangaj produktoj sen risko por la ricevonta malsanulo

La kuracisto akceptos vian songodonon nur se le sekvantaj kondi─ëoj estas validaj :

┬Ě         a─Łi inter 18 kaj 65 jaroj

┬Ě         bone farti

┬Ě         pezi almena┼ş 50 kg

┬Ě         neniam esti flegita en via vivo per unu el sekvantaj traktadoj : sanga transfuzo, histogreftado a┼ş organgreftado, kreskiga hormono, ne┼şrokirurgia cerba operacio

Inverse, medikamentoj estas malofte kontra┼şpreskribo por sangodonoj. Plej ofte tio estas la malsano por kiuj ili estis preskribitaj kiu malpermesas la donon.

┬Ě         ne havi en via familio, iun personon kiu estis trafita de la malsano de Creutzfeldt-Jakob

┬Ě         ne esti trapasinta en la ses lastaj monatoj endoskopian ekzamenon (kojloskopio, celiakoskopio...)

┬Ě         la tempoda┼şro post kirurgia operacio a┼ş ─Łenerala anestezo povas varii inter unu kaj ses monatoj depende de la operacia tipo.

┬Ě         ne esti voja─Łinta, de anta┼ş malpli ol kvar monatoj en lando, kie ekzistas paludismo

┬Ě         ne esti anemia (manko de ru─Łaj globuloj), ne havi kuracadon kun fera bazo

┬Ě         ne montri signojn de infekti─Ło je la donmomento a┼ş en la ses tagoj anta┼ş la dono.

La transfuza sekureco estas grava celo de la Administracio pri publika sano. Por eviti ─ëiujn infektajn riskojn al malsanuloj okaze de sanga transfuzo, oni petas la personojn, kies risko kontakti─Łi kun virusaj malsanoj estas pli ver┼Łajna, ne doni sian sangon. Tio povas esti la kazo :

┬Ě         se vi kutime havas plurajn seksajn partnerojn

┬Ě         se vi estas viro kaj se vi havas seksajn rilatojn kun alia viro

┬Ě         se vi havis en via vivo seksajn rilatojn inter┼Łan─Łe kun mono a┼ş narko

┬Ě         se vi havis, e─ë nur unufoje, konsumita narkon per vejna injekto.

┬Ě         se via seksa partnero estas en unu el la kvar anta┼şaj situacioj

┬Ě         se via seksa partnero estas seropozitiva por VIH (viruso de aideso), la viruso de la hepatito B a┼ş de la hepatito C

┬Ě         se vi jam havis seksajn rilatojn kun persono, kiu iam lo─Łis kaj havis seksan rilaton en iu afrika lando (krom la Magrebo)

Fine, por ─ëiu seksa rilato kun nova partnero a┼ş okaza partnero, minimuma tempoda┼şro de kvar monatoj estas necesa anta┼ş ol doni sian sangon.

Reklamo: Esperanto, samniveliga lingvo